Қарағанды қаласы әкімдігінің "Қарағанды қаласы…
"№92 гимназия" КММ
Вопрос-ответ
Всего ответов: 223
Новых вопросов: 0

Работа с родителями

Ата-аналарға арналған ұсыныстар мен кеңестер

МЕКТЕП - БАЛА ҮШІН ЖАҢА ӨМІР

1. ҰБТ-ға дайындық және оны тапсыру барысында жасөспірімге ата-ананың психологиялық көмегі.

2. Жасөспірімнің ақпараттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Интернет-тәуелділік қалыптасуының алдын алу бойынша шаралар.

Конференция бағдарламасында жоғарыда аталған проблемаларды шешу бойынша ұсынымдар ғана берілмеген, сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Балалардың құқықтарын қорғау комитетінің тапсырысы бойынша жасалған бейнероликтер де қамтылған.Олардың міндеті– отбасылық тәрбие міндеттерін түсінуді бекітетін жарқын, эмоционалды сезімдерге толы образдар беру.

Әрбір ата-ана өз тәжірибесінен біледі: бала дамуындағы жасөспірімдік кезеңнің басталуы оның физиологиясының, психикалық реакцияларының және мінез-құлқының айтарлықтай өзгеріске ұшырауымен байланысты. Психологтардың жасөспірімдік жасты дағдарысты деп атауы кездейсоқтық емес. Және бұл дағдарыс алдыңғы жастық дағдарыстардан, бала өмірінде үш жасында және жеті жасында болатын дағдарыстардан айтарлықтай ерекшеленеді. Олармен салыстырғанда, жасөспірімдік дағдарыс әлдеқайда қиынырақ болады және ұзақ уақыт жүреді.

Жасөспірімнің бұны қалай жеңетініне, осы қиын кезеңде өз ата-анасынан қандай көмек алатынына көп нәрсе байланысты.

 

№1 ТАҚЫРЫП. ҰБТ-ға дайындық және оны тапсыру барысында жасөспірімге ата-ананың психологиялық көмегі.

10-11 сынып оқушылары үшін маңызды міндет – ұлттық бірыңғай тест – ҰБТ-ға дайындық және оны тапсыру болып табылады. Жасөспірімдердің тыныштығы, сенімділігі, психологиялық тұрақтылығының ресурсы ең алдымен оларың ата-анасы.

• Жоғары сынып оқушыларының әрбір ата-анасының, әрбір отбасының алдында орасан міндет тұр: өз балаңа ересек өмірге өз күшіне нық сенетін тұлға ретінде; шығармашылық пен жасампаз еңбекке ынталы тұлға ретінде; мақсаткерлік пен табандылықты ту еткен тұлға ретінде қадам басуға көмектесу.

• Бізде әрбір жас – бозбала мен бойжеткен үшін жауапты кезеңде өз балаларының тағдырына алаңдамайтын, немқұрайлылық, жауапсыз енжарлық көрсететін, немесе, керісінше, бос үрейге бой алдырып, өз балаларын қорқытатын ата-аналар болмауы тиіс.

• Ата-аналарға өмірдің ең қиын және қорқынышты сәтінде көрсетілген қолдау бәрінен жоғары бағаланатынын және ұмытылмайтынын есте сақтау қажет. Және ата-ананың өз балаларын қалай түсіне аларлығы, олардың алаңдаушылықтарын қалай сезіне білерлігі олардың болашақта ересек балаларымен қарым-қатынасының қандай болмағын айқындайды.

 

Әрбір ата-ана түсінуі тиіс: ҰБТ нәтижесінің маңыздылығы олардың баланың денсаулығы мен эмоционалдық саулығына алаңдаушылығынан басым болмауы керек. Алда – бүкіл өмір, және жасөспірім оған өз күшіне деген нық сеніммен, ата-анасының оны түсінетінін және қолдайтынын сезініп, тіпті бәрі бірден қолдан келмесе де, алдағы уақытта қойған мақсаттарына қол жеткізуге мүмкіндігі боларына деген сеніммен қадам басуы тиіс. 

Түлектердің ата-анасы қаперден шығармауы тиіс ең үлкен міндет : ҰБТ-ға дайындық отбасын ыдыраптауы, керісінше, біріктіруі керек! Отбасында өзара түсіністік, өзара қолдау, сыйластық пен махаббат әлеуеті өрбуі тиіс!

Қазақ халық даналығы: «Ұлы жол үйiңнiң табалдырығынан басталады», - дейді.

 

Әрбір ата-ананы өз баласының тағдыры алаңдатады. Әрбір ата-ана балаларының өмірі ойдағыдай жақсы болғанын, дендері сау болғанын және бақытты болғанын қалайды.  Өзіңнің жоғары сыныпта оқитын балаңа қалай көмектесу қажет? Қысқа да айқын формуланы немесе ҮШ «С» ЗАҢЫН есте сақтаңыз:

 

Бірінші «С»: Жағдайды сыйлаңыз.

Оның жақсы тұстары мен жаман тұстарын қабылдаңыз.

ҰБТ — бұл біздің білім беру кеңістігіміздегі қалыптасқан шындық, және бұл фактімен санаспауға болмайды.

Өз күштеріңізді жағдайдың жақсы жақтарын барынша толық пайдалануға бағыттаңыз, сонымен қатар жаман тұстарын пайдаға айналдыра біліңіз.

Жағдайды сыйлай отырып, «ЕМТИХАН» сөзінің өзінен жаңа мағыналар табыңыз. Бұл, әлбетте, Сіздің балаңызды жігерлендіреді. ЕМТИХАН – БҰЛ:

Е – еңбек бәрін жеңбек

М – миды жаттықтыру, мол мүмкіндіктер

Т – тынымсыз оқудың жемісі

И – игіліктер бастамасы

Х – хакімдікке ұмтылыс

А – арманды орындауға қадам

Н – несібе кепілі

ҰБТ – БҰЛ

Ұ – ұлағаттылыққа қадам

Б – біліммен мақтаныш

Т – тапқырлық таныту

ЕКІНШІ «С»: Жасөспірімді сыйлаңыз.

Оның өзін бағалауын көтеріңіз.

 Оның өз күші мен қабілеттеріне деген сенімін нығайтыңыз.

Оның жетістіктерін құптаңыз, кемшіліктерін сынауға көп көңіл бөлмеңіз.

ҮШІНШІ «С»: Сүйіспеншілікпен ынталылық танытыңыз.

Жасөспірімнің көңіл-күйі мен мінез-құлқындағы барлық нюанстарды уақытында аңғарыңыз.

Оған жүктемелерді организмнің физикалық және психологиялық ресурстарына күш түсірмей жеңуге көмектесіңіз.

Әрбір ата-түсінуі керек:

ҰБТ нәтижесінің маңыздылығы олардың баланың денсаулығы мен эмоционалдық саулығына алаңдаушылығынан басым болмауы керек.

АТА-АНАНЫҢ ЖОҒАРЫ СЫНЫП ОҚУШЫСЫНЫҢ ДЕНСАУЛЫҒЫНА ҚАМҚОР БОЛУ ЕРЕЖЕЛЕРІ. Олар кез келген мектеп кезеңінде маңызды, бірақ ҰБТ-ға дайындық және оны тапсыру процесінде олардың маңыздылығы ерекше артады.

БІРІНШІ ЕРЕЖЕ:

Жасөспірімнің сабақ оқу режимін ата-ананың өзі бақылауға алуы және шамадан тыс артық күш жұмсауға жол бермеуі тиіс.

ЕКІНШІ ЕРЕЖЕ:

Сабақ оқу үшін ыңғайлы орын ұйымдастыру және үйдегілердің ешқайсысы (әпке-қарындас, аға-іні, ата-әже) жасөспірімге сабаққа дайындалуға кедергі жасамауын қадағалау міндеті ата-ананың мойнында.

ҮШІНШІ ЕРЕЖЕ:

Жасөспірімнің тамақтануына ерекше көңіл бөлу.

Ақыл-ойға қарқынды күш салу кезінде, оған құнарлы, алуан түрлі тағам мен дәрумендердің үйлестірілген кешені қажет.

Балық, ірімшік, жаңғақ, кептірілген өрік секілді тағамдар бас миының жұмысын жандандырады және оқу материалын меңгеруді жеңілдетеді.

ТӨРТІНШІ ЕРЕЖЕ:

Шаршау көп жағдайда сабақтардың тынығумен алмастырылмауынан туындайды.

Ата-ана жасөспірімге үйреншікті 40-45 минут сабақтан соң (мектептегі сабақтың ұзақтығы), дәл сондай үйреншікті 10 минуттық үзіліс жасау қажет екенін айтып отыруы керек.

Бұл уақытта жүрек жалғап алуға, терезе сыртындағы әсем табиғатты тамашалауға, аздаған жаттығу жасауға немесе душ қабылдауға болады.

БЕСІНШІ ЕРЕЖЕ:

Емтихан алдында жасөспірімнің «титықтағанша» оқу талпынысын қатаң түрде тоқтату қажет (егер сондай жағдайлар болса).

Білімді «шыңдау» үшін қажет деп айтылып жүрген «емтихан алдындағы түн», шын мәнінде шындыққа жанаспайды.

Сондықтан ата-аналар жасөспірімді тыныштандыру және оның тынығып, ұйқысын әбден қандырып алуы үшін, оған толыққанды демалысты қамтамасыз етуі тиіс.

 

НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ:

Сізге бұл ережелер онсыз да белгілі және тым оңай болып көрінуі мүмкін.

Бірақ, сөзімізге сеніңіз, ең қарапайым нәрсе көп жағдайда назардан тыс қалып жатады.

Және біз ұмытуға болмайтын нәрселерді есімізден шығарып жатамыз.

 

АЛТЫНШЫ ЕРЕЖЕ:

Жасөспірім ата-анасының эмоционалдық күйін асқан сезімталдықпен ұғынатынын және оған эмоционалды түрде жауап қататынын ұмытпау қажет.

        

Және, егер ересектер өздерін жеңе алмаса, қобалжу мен үрейді үдетсе, бұндай жағдайда жасөспірім еріксіз түрде осындай пайдасыз күйді «жұқтырады» және ең жауапты сәтте эмоционалдық «мелшию» жағдайына түседі.

ЖЕТІНШІ ЕРЕЖЕ:

 

Ата-аналар олардың талаптары мен үміттері жасөспірімнің мүмкіндіктерімен қаншалықты үйлесетіні жайлы ойлануы керек.

Жасөспірімді мектептегі жаппай жетістіктерге бағдарлаудың қажеті жоқ.

Одан гөрі оған жоғары бағаларды оп-оңай ала алатын пәндерді анықтауға көмектесіңіз.

СЕГІЗІНШІ ЕРЕЖЕ:

Егер жасөспірім барынша тырысса және сабаққа көп күш салса, мақтауға сараң болмаңыз.

Тіпті егер ҰБТ жоғары бағамен аяқталмаса да, жасөспірім ата-анасы үшін оның тырысуы мен жетістікке жетуге деген ынтасы маңызды екенін білетін болады.

Балаңыздың жетістіктерін басқа балалардың жетістіктерімен салыстырудың қажеті жоқ!

Оның жеке жеңістеріне, оның кешегі күнмен салыстырғанда бүгін қандай табыстарға қол жеткізгеніне назар аударған жөн.

Ең жоғарғы балл жинағаны үшін тым масайраудың да, төмен балл жинағаны үшін «қайғыға берілудің» де жөні жоқ.

Жасөспірімдерді қолдау бойынша ата-ана стратегиялары.

БІРІНШІ СТРАТЕГИЯ:

Өз балаңызға көбірек күлімдеңіз!

ЕКІНШІ СТРАТЕГИЯ:

Өз балаңызбен көбірек сөйлесіңіз!

Оның сұрақтарына жауап беріңіз!

Оның қобалжуы мен қорқыныштарын талқылаңыз.

ҮШІНШІ СТРАТЕГИЯ:

Құшақтауға жомарт болыңыз!

Өз балаңызды құшақтаңыз – физикалық байланыс тыныштандырудың сенімді құралы болып табылады.

Әйгілі американ отбасы психологы Вирджиния Сатир былай деп жазған: “Жай ғана тірі болу үшін балаға күніне төрт рет құшақтау, ал қалыпты даму үшін он екі рет құшақтау қажет”.

ТӨРТІНШІ СТРАТЕГИЯ:

Дұрыс, ынталандыратын, тыныштандыратын және баланың өзіне деген сенімін ұялататын ақыл-кеңес бере біліңіз.

          Ата-ана ақыл-кеңестерінің үздік мысалдары мынадай:

         «Сенің қолыңнан келетініне сенімдімін! Бәрі жақсы болады!              Уайымдама, сабырлы бол! Өзіңе сенімді бол!».

         «Сен ақылды әрі мықтысың! Мен сені мақтан тұтамын!».

         «Қандай жағдай болса да, біз сені жақсы көреміз! Сен біз үшін үздіксің!».

НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ:

Не айтқыңыз келгенін,  махаббатқа толы жүрегіңіз нені қаласа, соны айтыңыз!    

№2ТАҚЫРЫП. Баланың ақпараттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету.

Компьютер, интернет көмекші бола алады, бір жағынан жасөспірімнің жеке кеңістігіне үлкен қауіп төндіретін ақпараттық қоқыс әкелетін жау болуы да мүмкін.

Ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету – зиянды ақпарат, оның ішінде Интернет желісінде таралатын ақпарат алу арқылы баланың денсаулығына және оның дамуына (физикалық, психикалық, рухани және адамгершілік) зиян келтіру қаупін жоюды білдіреді.

ИНТЕРНЕТ БАЛАЛАР ҮШІН НЕСІМЕН ҚАУІПТІ? ҚАУІП ТҮРЛЕРІ:

1)                Тыйым салынған заттар мен ұғымдар туралы ақпарат тарататын сайттар (порнография, зорлық-зомбылық, есірткі, тыйым салынғанидеология және көптеген т.б.);

2)                Ойындар;

3)                Құмар ойындар;

4)                Форумдар, әлеуметтік желілер;

5)                Зиянды тақырып сайттары;

6)                Интернетте алаяқтар көп;

7)                Шынайы өмірде алдау.

Жасөспірімдер - қауіп тобында

Компьютерлік тәуелділік 6 жасар балаларда анықталады. Алайда ол 12-15 жасар жасөспірімдерде аса жиі пайда болады.

•  Жасөспірімдік шақ – бұл өмірлік мақсаттар қалыптастыру, моральдық-адамгершілік бағдарлар жасау, әлеуметтік байланыстарды кеңейту кезеңі. Компьютерге тәуелді жасөспірім өзінің қарым-қатынас шеңберін интернетпен шектейді. Салдарынан – өмірлік тәжірибенің болмауы, маңызды мәселелерді шешудегі бойкүйездік, әлеуметтік бейімделудегі қиындықтар.

ӨЗ БАЛАҢДЫ ҚАЛАЙ ҚОРҒАУ ҚАЖЕТ? БҮКІЛӘЛЕМДІК ТОРДЫҢ ЖАҒЫМСЫЗ ӘСЕРІНЕН ҚАЛАЙ ҚҰТҚАРУҒА БОЛАДЫ?

Балаларына ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін,  АТА-АНА МЫНАДАЙ ЖЕТІ ЕРЕЖЕНІ МҰҚИЯТ ОРЫНДАУЫ ҚАЖЕТ.

БІРІНШІ ЕРЕЖЕ:

Балаңыздың Интернетте немен айналысатынынан хабардар болыңыз.

ЕКІНШІ ЕРЕЖЕ:

Балалардан қандай чаттарға, топтарға, хабарландыру парақшаларына кіретінін және кіммен араласатынын сұрап біліңіз. Қадағаланатын чаттардағы қарым-қатынасын құптаңыз (спорт, музыка сабақтары бойынша сыныптастарымен, достарымен және т.б.) және балалардың тек ортақ чат терезелерінде ғана араласуын талап етіңіз.

ҮШІНШІ ЕРЕЖЕ:

Балаларыңызға Интернетте қандай да бір адамға өзі туралы ақпарат бермеуі (мобильді телефон нөмірі, үй мекенжайы, мектебінің атауы мен нөмірі), сондай-ақ өзі мен отбасының фотосуреттерін орналастырмауы тиіс екенін түсінуге көмектесіңіз.

 

ТӨРТІНШІ ЕРЕЖЕ:

Балаңызға оған және сізге белгісіз адамдардан жіберілген файлдарды ашуға болмайтындығын түсіндіріңіз. Бұл файлдарда вирустар немесе зиянды, агрессивті мазмұндағы фото/бейне болуы мүмкін.

БЕСІНШІ ЕРЕЖЕ: Балаңызға Интернетте кей адамдардың өтірік айтуы және өзі көрсеткен адам болып шықпауы мүмкін екенін түсінуге көмектесіңіз. Сіздің балаңыз ешқашан өз бетінше, ересектерсіз шынайы өмірде интернет-достармен кездеспеуі керек.

АЛТЫНШЫ ЕРЕЖЕ:

Балаларыңызды Интернетте біреу ренжіткен немесе агрессивті сөздерге, кінәлауға, балағаттауға тап болған жағдайда, оларды дұрыс әрекет етуге үйретіңіз. Оларға бұндай жағдайларды Сізге айтуы тиіс екенін және Сіз міндетті түрде көмектесетініңізді айтыңыз.

ЖЕТІНШІ ЕРЕЖЕ:

Сіздің үй компьютеріңізде сүзгілеу құралдарының орнатылғанына және дұрыс күйге келтірілгеніне көз жеткізіңіз (бұл жерде Сізге интернет-қауіпсіздік саласындағы маман көмектеседі).

Баланың компьютерге әуестенуі оның психикалық және физикалық денсаулығы, тұлғалық дамуы және әлеуметтенуі үшін қауіпті бола бастағандығының белгілері.

• Жасөспірім оның назарын ойыннан басқаға аударуға тырысу кезінде агрессия танытады және   Сіздің өтініштеріңізге жауап қатудан қалады.

• Егер Сіз жасөспірімнің компьютерде өткізетін уақытын қысқартсаңыз, ол тұнжыраңқы күйге түседі

 

• Мектеп оқушысында оқуда және/немесе құрдастарымен қарым-қатынаста қиындықтар туындайды.

• Жасөспірім Сізден желіде қанша уақыт өткізетінін жасырады.

• Жасөспірім компьютерлер мен интернет туралы үнемі ойлайды және айтады, виртуалды шындыққа оралуын қуана күтеді.

• Жасөспірімнің күн тәртібі, тамақтану және ұйқы тәртібі бұзылады.

КОМПЬЮТЕРГЕ ТӘУЕЛДІЛІКТІҢ СЕБЕПТЕРІ.

• Баланың түрлі компьютер ойындарынан алуы мүмкін қызықшылықтарға тоймауы.

• Баланың қараусыздығы: бала еркіндікте, себебі ата-ана өз проблемаларын шешуден қолы босамайды.

• Баланың өзін бағалауы тым төмен немесе тым жоғары – шынайы өмірдегі сәтсіздіктер виртуалды өмірге сүңгуге түрткі болады.

• Отбасындағы ересектердің психо-эмоционалдық шиеленіс күйін тудыратын үнемі болатын ұрыс-керістері, олардан бала басқа жаққа қашқысы келеді.

• Сыныптастары немесе құрдастары тарапынан физикалық немесе эмоционалды-психологиялық зорлық-зомбылық.

•Ата-анасымен, сыныптастарымен, құрдастарымен қарым-қатынастың жетіспеушілігі.

 

КОМПЬЮТЕРГЕ ТӘУЕЛДІЛІКТІҢ АЛДЫН АЛУ.

1. Жасөспірімнің әр түрлі жұмысбастылығын қамтамасыз етіңіз (үйірмелер, секциялар, қызығушылықтардың кең таралған спектрін құптау).

2. Ерте жастан бастап үйдегі міндеттерге баулыңыз.

3. Күн сайын балаңызбен сөйлесіңіз. Оның өміріндегі оқиғалардан, қуаныштары мен күйініштерінен, проблемалары мен жетістіктерінен хабардар болыңыз.

4. Барлық қолжетімді құралдар арқылы оның ой-өрісін кеңейтіңіз (бірлескен саяхаттар, көрме, мұражай, театрларға бару).

5. Міндетті түрде жасөспіріснің шынайы өміріндегі –оқудағы, спорттағы, шығармашылықтағы кез келген жетістіктері үшін жігерлендіріп отырыңыз.

 

КОМПЬЮТЕРГЕ ТӘУЕЛДІЛІКТІҢ АЛДЫН АЛУ.

6. Балаңызды компьютерде ұзақ уақыт отырудың оның денсаулығына келтіретін зияндарымен таныстырыңыз (көру қабілетіне зиян, омыртқада проблемалардың пайда болуы).

7. Жасөспірім пайдаланатын компьютерлік ойындарға, бағдарламаларға цензура жүргізіңіз.

8. Жасөспірімге Интернетке бақылаусыз кіруге рұқсат бермеңіз. Онымен бірге белгілі бір сайттарға кіруге тыйым салу жолдарын ойластырыңыз.

9. Компьютерді танымдық және білім алу мақсаттарында пайдаланыңыз.

10. Жасөспірім үшін белгілеген ережелеріңізді өзіңіз бұзбаңыз.

 

Фотогалерея